Een nieuwe manier van publiek investeren in stedelijke ontwikkeling: JESSICA
- Opdrachtgever
- Europese Commissie, EIB, CEB
- Status
- afgerond
- Jaar
- 2011
Overheidsinvesteringen in stedelijke ontwikkelingen kunnen de komende jaren wel eens een andere vorm gaan aannemen. Bij gebrek aan geld voor subsidies kunnen via leningen, garantiestellingen of zelfs participaties toch ontwikkelingen mogelijk gemaakt worden, terwijl uiteindelijk het geld niet zomaar ‘kwijt’ is en daarna hergebruikt kan worden. De Europese Commissie heeft samen met de Europese InvesteringsBank hier vast iets op bedacht: JESSICA. Het kabinet heeft in het regeerakkoord ook al opgenomen dat ze wil gaan werken met revolverende fondsen. Is dit de nieuwe toekomst voor ons stedelijke investeringsysteem?
JESSICA staat voor Joint European Support for Sustainable Investment in City Areas. Het is een initiatief dat is opgezet door de Europese Commissie en de Europese Investeringsbank (EIB), in samenwerking met de Centraal Europese Bank (CEB). Ecorys heeft in opdracht van deze partijen verkend in hoeverre dit instrument voor Nederland wenselijk en geschikt zou zijn. JESSICA is een nieuw instrument bedoeld om een deel van de huidige EU-subsidies die Lidstaten krijgen, de zogeheten Structuurfondsen, te gebruiken voor herbruikbare (revolverende) investeringssteun. Het gaat hierbij om projecten die onderdeel uitmaken van een geïntegreerd plan voor duurzame stadsontwikkeling, maar waarvoor de markt onvoldoende financiering ter beschikking stelt (of tegen te ongunstige eisen). Deze investeringen, die de vorm kunnen aannemen van kapitaal, kredieten en/of garanties, worden aan projecten toegewezen via een op te zetten stadsontwikkelingsfonds (urban development fund) en, zo nodig, een overkoepelend holding fund, van waaruit in verschillende stadsontwikkelingsfondsen tegelijk kan worden geïnvesteerd. De investeringen kennen mogelijk gunstiger voorwaarden dan op de markt beschikbaar, zoals lagere rentes, gunstiger terugbetalingsregelingen en mogelijk hogere beschikbare volumes, terwijl de lening niet op de balans van de betreffende gemeente komt te staan. Tegelijkertijd kan via deze weg de ‘leverage’ oftewel de verhouding tussen eigen en vreemd vermogen worden verbeterd, waardoor voor betrokken private partijen de mogelijkheid om kapitaal te verkrijgen bij banken, toeneemt.
Voorbeeld: een te herontwikkelen, verouderd gebouw, dat op een centrale plek ligt in een stedelijke gebiedsontwikkelingslocatie, wordt met het geld van een gunstig rentende lening opgeknapt en geëxploiteerd. Deze lening, die anders niet of tegen minder haalbare voorwaarden verkregen had kunnen worden wordt via JESSICA verstrekt. De geleende gelden moeten weer worden terugbetaald. Vanwege het revolverende karakter worden revenuen niet teruggeëist door de geldschieter, maar zijn beschikbaar om bijvoorbeeld opnieuw in het projectgebied (of elders op relevante plekken) geïnvesteerd te worden.
Er is zeker behoefte aan JESSICA; de toepasbaarheid vraagt goede borging en afwegingen
Ecorys concludeert dat gezien de marktsituatie en de afnemende beschikbare publieke middelen voor stedelijke ontwikkeling er zeker behoefte is aan JESSICA in Nederland. De uiteindelijke toegevoegde waarde en bruikbaarheid hangen af van meerdere criteria en condities en daarmee per stad of per project van de antwoorden op de volgende vragen:
- Is er een helder zicht op de meerwaarde van het gebruik van kredieten/kapitaal boven beschikbare subsidies; is revolverend karakter mogelijk en wenselijk? Komt er voldoende/aanvullend geld vrij?
- Is er meerwaarde ten opzichte van de bestaande beschikbare middelen bij de overheid (bv. leningen via BNG of Waterschapsbank, participaties via BNG Gebiedsontwikkeling)?
- Is er sprake van marktfalen? Kan dit worden onderbouwd? Worden de aanbestedingsregels in acht genomen? Is er een heldere visie op vermijding van mogelijke staatssteun?
- Is er voldoende kapitaal beschikbaar binnen de huidige Structuurfondsprogramma’s (voor elk landsdeel is er een apart programma, beheerd door een Management Autoriteit) om ter beschikking te stellen?
Of JESSICA voor uw project nuttig kan zijn kunt u aflezen via het doorlopen van onderstaande beslisboom:
Nu overgaan tot verdere voorbereiding en implementatie: mogelijke pilots in Rotterdam en Den Haag
Om concrete ervaring met JESSICA in Nederland op te doen heeft Ecorys aanbevolen een pilot uit te voeren. De gemeenten Rotterdam en Den Haag willen hier op ingaan. Daartoe wordt dan per stad waarschijnlijk een stadsontwikkelingsfonds (udf) opgezet. Ecorys zal beide gemeenten hierbij ondersteunen. Het gaat dan om het maken van heldere afspraken over investeringsbeleid, criteria/toewijzing, management en verantwoordelijkheden. Vervolgens zullen projecten en partijen worden opgezocht en geselecteerd, die kunnen gaan profiteren van deze nieuwe manier van publiek investeren.
