Door zelf het initiatief te nemen bij de poging de euro te redden, laat Nederland eindelijk zijn ware Europese gezicht zien. Deze aanpak smaakt naar meer. Een artikel van Rob Boudewijn en Marcel Canoy.
Afgelopen zondag hebben de Europese regeringsleiders hun reddingsplan voor de euro gepresenteerd. In de reddingsplannen is een verrassende hoofdrol voor Nederland weggelegd. Het kabinet Rutte maakt daarbij handig gebruik van de meer Eurofiele houding van de oppositie en laat gedoogpartner PVV rechts liggen. En passant laat het kabinet zien geleerd te hebben van fouten uit het verleden.
Wat ging er in het verleden dan fout? Ten eerste handelde Nederland vrijwel zonder uitzondering reactief. Telkens als er een voorstel kwam van de Europese Commissie of een van de lidstaten verzette Nederland zich daartegen, zoals recentelijk bij het toelaten van Bulgarije en Roemenie tot het verdrag van Schengen. Los van het feit dat je op deze manier weinig bereikt in Europa, maak je er ook geen vrienden mee. Ten tweede stelde Nederland geen eigen constructieve plannen voor. In combinatie met het reactieve dwarsliggen en het herhaalde hameren op de positie van nettobetaler, leidde dat langzamerhand tot een reputatie van Nederland in Brussel die nog droeviger was dan de Engelse.
Het Nederlandse initiatief om de euro te redden, laat zien hoe het wel moet. Het Nederlandse voorstel behelst de benoeming van een speciale Eurocommissaris die grote bevoegdheden krijgt om lidstaten financieel-economisch in het gareel te houden. Zo ontstaat de plicht dat alle Eurolanden hun nationale begroting ter goedkeuring aan de nieuwe Commissaris voorleggen, is er toezicht op naleving van de begrotingsdiscipline en een (automatisch) sanctiemechanisme ter grootte van 0,1% van het BNP. Het Nederlandse voorstel is, verrassend genoeg in het huidige tijdsgewricht, een duidelijk federaal gekleurd voorstel; in alle opzichten een stevige breuk met het verleden.
Diverse Nederlandse bewindspersonen, onder wie de premier, sparen ondertussen tijd noch moeite om Europese partners over de streep te trekken, waarbij handig eerst de noordelijke en de Frans-Duitse as worden bediend. Achter de schermen draaien de diplomatieke motoren op volle sterkte.
Wat zijn de voordelen voor Nederland van deze radicale andere Europese strategie? Ten eerste kan op deze manier veel beter recht gedaan worden aan specifieke Nederlandse belangen in Europa zonder het verwijt te krijgen dwarsligger te zijn. Zelfs als Nederland niet zijn zin krijgt, kunnen we beter af zijn met een eventueel afgezwakte vorm van het voorstel dan dat we ons uitleveren aan een niets oplossend Frans-Duits voorstel. Ook kan soms wisselgeld geïncasseerd worden. In ieder geval leidt het initiatief tot meer respect van de andere lidstaten (hard nodig na jaren van diplomatieke vrieskou), hetgeen ons op andere dossiers weer mooi van pas kan komen.
De tijd zal leren of het Kabinet met dit initiatief werkelijk een andere koers in Europa gaat varen of dat het bij een toevalstreffer blijft. De constructievere taal over Europa in de miljoenennota suggereert dat er nog meer in het vat zit.
Rob Boudewijn is directeur van de Ecorys Academy en oprichter van het Europa-Instituut.nl, Marcel Canoy is hoofdeconoom van Ecorys en hoogleraar economie Universiteit van Tilburg
